मुख्यपान » इन्द्रियसच्चनिद्देसो
A+ R A-
ई-मेल प्रिंट
सोळसमो परिच्छेदो
इन्द्रियसच्चनिद्देसो


१.  धातूनं अनन्तरं उद्दिट्ठानि पन, इन्द्रियानी ति बावीसति इन्द्रियानी­--- चक्खुन्द्रियं सोतिन्द्रियं घानिंन्द्रियं जिव्हिन्द्रियं कायिन्द्रियं मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं पुरिसिन्द्रियं जीवितिन्द्रियं, सुखिन्द्रियं दुक्खिन्द्रियं सोमनस्सिन्द्रियं दोमनस्सिन्द्रियं उपेक्खिन्द्रियं, सद्दिन्द्रियं विरियिन्द्रियं सतिन्द्रियं समाधिन्द्रियं पञ्ञिन्द्रियं, अनञ्ञातञ्ञस्सामीतिन्द्रियं अञ्ञिन्द्रियं अञ्ञाताविन्द्रियं ति ।

२. तत्थ
अत्थतो लक्खणादीहि कमतो च विजानिया ।
भेदाभेदा तथा किच्चा भूमितो च विनिच्छयं ।।

३.  तत्थ चक्खादिनं ताव, चक्खति ति चक्खू ति आदिना नयेन अत्थो पकासितो ।
पच्छिमेसु पन तीसु पठमं, पुब्बभागे अनञ्ञातं अमतं पदं चतुसच्चधम्मं वा जानिस्सामी ति एवं पटिपन्नस्स उप्पज्जनतो, इन्द्रियट्ठसम्भवतो च अनञ्ञातञ्ञस्सामीतिन्द्रियं ति वुत्तं । दुतियं आजाननतो, इन्द्रियट्ठसम्भवतो च अञ्ञिन्द्रियं | तितियं अञ्ञाताविनो चतूसु सच्चेसु निट्ठितञाणकिच्चस्स खीणासवस्स उप्पज्जनतो, इन्द्रियट्ठसम्भवतो च अञ्ञाताविन्द्रियं ।

४. को पन नेसं इन्द्रियट्ठो नामा ति ? इन्दलिड्गट्ठो इन्द्रियट्ठो, इन्ददेसितट्ठो इन्द्रियट्ठो, इन्ददिट्ठट्ठो इन्द्रियट्ठो, इन्दसिट्ठट्ठो, इन्द्रियट्ठो, इन्दजुट्ठट्ठो इन्द्रियट्ठो । सो सब्बो पि इध यथायोगं युज्जति ।

५. भगवा हि सम्मासम्बुद्धो परमिस्सरियभावतो इन्दो, कुसलाकुसलञ्च कम्मं, कम्मेसु कस्सचि इस्सरियाभावतो । तेनेत्थ, कम्मसञ्ञनितानि ताव इन्द्रियानि कुसलाकुसलं कम्मं उल्लिङे्गन्ति, तेन च सिट्ठानी ति इन्दलिङ्गट्ठेन इन्दसिट्ठट्ठेन च इन्द्रियानि । सब्बानेव पनेतानि भगवता यथाभूततो पकासितानि च अभिसम्बुद्धानि चा ति इन्ददोसितट्ठेन इन्ददिट्ठट्ठेन च इन्द्रियानि । तेनेव च भगवता मुनिन्देन कानिचि गोचरासेवनाय, कानिचि भावनासेवनाय, सेवितानी ति इन्दजुट्ठट्ठेनापि इन्द्रियानि ।

६. अपि च आधिपच्चसङ्खातेन इस्सरियट्ठेनापि एतानि इन्द्रियानि । चक्खुविञ्ञाणादिप्पवत्तियं हि चक्खादीनं सिद्धं आधिपच्चं, तस्मिं तिक्खे तिक्खता, मन्दे च मन्दत्ता ति । अयं तावेत्थ अत्थतो विनिच्छयो ।

७. लक्खणादीही ति लक्खण-रस-पच्चुप्पट्ठान- पदट्ठानेहि पि चक्खादीनं विनिच्छयं विजानिया चि अत्थो । तानि च तेसं लक्णादीनि खन्धनिद्देसे वुत्तानेव । पञ्ञिन्द्रियादीनि हि चत्तारि अत्थतो अमोहो येव । सेसानि तत्थ सरूपेनेव आगतानि ।

पुढे वाचा

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे..