मुख्यपान » मग्गामग्गञाणदस्सनविसुद्धिनिद्देसो
A+ R A-

मग्गामग्गञाणदस्सनविसुद्धिनिद्देसो

ई-मेल प्रिंट
वीसतिमो परिच्छेदो
मग्गामग्गञाणदस्सनविसुद्धिनिद्देसो


१. अयं मग्गो, अयं न मग्गो ति एंव मग्गञ्च ञत्वा ठितं ञाणं पन मग्गामग्गञाणदस्सनविसुद्धि नाम ।

२.  तं सम्पादेतुकामेन कलापसम्मसनसङ्खाताय नयविपस्सनाय ताव योगो करणीयो । कस्मा ? आरद्धविपस्सकस्स ओभासादिसम्भवे मग्गामग्गञाणसम्भवतो । आरद्धविपस्सकस्स हि ओभासादिसु सम्भूतेसु मग्गामग्गञाणं होति । विपस्सनाय च कलापसम्मसनं आदि । तस्मा एतं कङ्खावितरणानन्तरं उद्दिट्ठं । अपि च यस्मा तीरणपरिञ्ञाय पवत्तमानाय मग्गामग्गञाणं उप्पज्जति, तीरणपरिञ्ञा च ञातपरिञ्ञानन्तरा, तस्मा पि तं मग्गामग्गञाणदस्सनविसुद्धिं सम्पादेतुकामेन कलापसम्मसने ताव योगो कातब्बो ।

३. तत्रायं विनिच्छियो । तिस्सो हि लोकियपरिञ्ञा, ञातपरिञ्ञा, तीरणपरिञ्ञा, पहान-परिञ्ञा च, या सन्धाय वुत्तं – “अभिञ्ञापञ्ञा ञातट्ठेन ञाणं, परिञ्ञापञ्ञा तीरणट्ठेन ञाणं पहानपञ्ञा परिच्चागट्ठेन ञाणं” ति [पटि १।८७] । तत्थ रुप्पनलक्खणं रूपं, वेदयितलक्खणा वेदना ति एवं तेसं तेसं धम्मानं पच्चत्तलक्खणसल्लक्खणवसेन पवत्ता पञ्ञा ञातपरिञ्ञा नाम । रुपं अनिच्चं, वेदना अनिच्चा ति आदिना पन नयेन तेसं येव धम्मानं सामञ्ञलक्खणं आरोपेत्वा पवत्ता लक्खणारम्मणिकविपस्सनापञ्ञा तीरणपरिञ्ञा नाम । तेसु येव पन धम्मेसु निच्चसञ्ञादिपजहनवसेन पवत्ता लक्खणारम्मणिकविस्सनापञ्ञा पहान-परिञ्ञा नाम ।

४. तत्थ सङ्खारपरिच्छेदतो पट्ठाय याव पच्चयपरिग्गहा ञातपरिञ्ञाय भूमि । एतस्मिं हि अन्तरे धम्मानं पच्चत्तलक्खणपटिवेधस्सेव आधिपच्चं होति । कलापसम्मसनतो पन पट्ठाय याव उदयब्बयानुपस्सना तीरणपरिञ्ञाय भूमि । एतस्मिं हि अन्तरे सामञ्ञलक्खणपटिवेधस्सेव आधिपच्चं होति । भड्गानुपस्सनं आदिं कत्वा उपरि पहानपरिञ्ञाय भूमि । ततो पट्ठाय हि, “अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति, दुक्खतो अनुपस्सन्तो सुखसञ्ञं... पे... अनत्ततो अनुपस्सन्तो अत्तसञ्ञं निब्बिन्दन्तो नन्दिं, विरज्जन्तो रांग, निरोधेन्तो समुदयं, पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहती” ति [पटि १।९७७] एवं निच्चञ्ञादिपहानसाधिकानं सत्तन्नं अनुपस्सनानं आधिपच्चं ।

५.  इति इमासु तीसु परिञ्ञासु सङ्खापरिच्छेदस्स चेव पच्चयपरिग्गहस्स च साधितत्ता इमिना योगिना ञातपरिञ्ञा व अधिगता होति, इतरा व अधिगन्तब्बा । तेन वुत्तं – यस्मातीरणपरिञ्ञाय पवत्तमानाय मग्गामग्गञाणं उप्पज्जति, तीरणपरिञ्ञा च ञातपरिञ्ञानन्तरा, तस्मा पि तं मग्गामग्गञाणदस्सनविसुद्धिं सम्पादेतुकामेन कलापसम्मसने ताव योगो कातब्बो ति [२०।२] ।

६. तत्रायं पाळि – “कथं अतीतानागतपच्चुप्पन्नानं धम्मानं सड्खिंपित्वा ववत्थाने पञ्ञा सम्मसने ञाणं ? यं किञ्चि रूपं अतीतानागपच्चुप्पन्नं अज्झत्तं वा... पे.... यं दूरे सन्तिके वा, सब्बं रूपं अनिच्चतो ववत्थपेति, एकं सम्मसनं । दुक्खतो ववत्थपेति, एकं सम्मसनं । अनत्ततो ववत्थपेति एकं सम्मसनं । या काचि वेदना... पे...यं किञ्चि विञ्ञाणं...पे...अनत्ततो ववत्थपेति, एकं सम्मसनं । चक्खुं...पे...जरामरणं अतीतानागतपच्चप्पन्नं अनिच्चतो ववत्थपेति, एकं सम्मसनं। दुक्खतो.... अनत्ततो ववत्थपेति, एकं सम्मसनं ।

७.     “रूपं अतीतानागपच्चुप्पन्नं अनिच्चं खयट्ठेन, दुक्खं भयट्ठेन, अनत्ता असारकट्ठेना ति सड्खिपित्वा ववत्थाने पञ्ञा सम्मसने ञाणं । वेदनं... विञ्ञाणं...चक्खुं...पे...जरामरणं...पे...सम्मसने ञाणं । रूपं अतीतानागतपच्चुप्पन्नं अनिच्चं सङ्खतं पटिच्चसुमुप्पन्नं खयधम्मं वयधम्म विरागधम्म निरोधम्म ति सङ्खिपित्वा ववत्थाने पञ्जा सम्मसने जाणं |  वेदनं... वि़ञ्ञाणं.. चक्खुं... जरामरणं अतीतानागतपच्चुप्पन्नं अनिच्चं...पे...निरोधधम्मं ति सड्खिपित्वा ववत्थाने पञ्ञा सम्मसने ञाणं ।

पुढे वाचा

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे..